T Cell  ▫️  ที เซลล์

ภูมิคุ้มกันกับมะเร็ง

ทำไมระบบภูมิคุ้มกันจึงมีบทบาทสำคัญต่อการดูแลสุขภาพ?

มะเร็งเป็นกลุ่มโรคที่เกิดจากเซลล์ในร่างกายมีความผิดปกติและสามารถเจริญเติบโตอย่างควบคุมไม่ได้ เมื่อเซลล์ผิดปกติเพิ่มจำนวนมากขึ้น อาจลุกลามไปยังเนื้อเยื่อหรืออวัยวะอื่นได้ 

เมื่อพูดถึงมะเร็ง หลายคนอาจนึกถึงพันธุกรรม สารก่อมะเร็ง อาหาร หรือพฤติกรรมการใช้ชีวิต แต่ยังมีอีกระบบหนึ่งที่นักวิทยาศาสตร์ให้ความสนใจอย่างมาก นั่นคือ ระบบภูมิคุ้มกัน (Immune System)

ระบบภูมิคุ้มกันเป็นเครือข่ายที่ประกอบด้วยเซลล์ เนื้อเยื่อ อวัยวะ และสารต่าง ๆ ที่ช่วยปกป้องร่างกายจากการติดเชื้อและสิ่งผิดปกติ โดยมีเซลล์เม็ดเลือดขาวเป็นส่วนสำคัญของระบบนี้

ภูมิคุ้มกันเกี่ยวข้องกับมะเร็งอย่างไร?

โดยธรรมชาติ ระบบภูมิคุ้มกันสามารถตรวจจับและกำจัดเซลล์ที่มีความผิดปกติบางชนิดได้ และมีหลักฐานทางวิทยาศาสตร์ที่แสดงให้เห็นว่าภูมิคุ้มกันมีบทบาทในการตอบสนองต่อเซลล์มะเร็ง

เซลล์ภูมิคุ้มกันบางชนิดสามารถเข้าไปอยู่ภายในหรือบริเวณรอบก้อนมะเร็งได้ เซลล์เหล่านี้เรียกว่า Tumor-Infiltrating Lymphocytes (TILs) ซึ่งเป็นเซลล์ภูมิคุ้มกันที่เคลื่อนจากเลือดเข้าสู่บริเวณก้อนมะเร็ง และสามารถจดจำเซลล์มะเร็งได้ 

นี่จึงเป็นเหตุผลหนึ่งที่นักวิทยาศาสตร์ให้ความสำคัญกับการศึกษา ความสัมพันธ์ระหว่างระบบภูมิคุ้มกันกับมะเร็ง

T Cell มีบทบาทอย่างไร?

หนึ่งในเซลล์ที่มีความสำคัญต่อภูมิคุ้มกันแบบจำเพาะ คือ T Cell

T Cell สามารถจดจำสิ่งที่ร่างกายมองว่าเป็นสิ่งผิดปกติ และ T Cell บางชนิดมีหน้าที่ทำลายเซลล์เป้าหมายที่มีลักษณะผิดปกติ

ในงานวิจัยด้านมะเร็ง T cells โดยเฉพาะ cytotoxic T cells เป็นหนึ่งในเซลล์สำคัญที่นักวิทยาศาสตร์ศึกษา เพราะสามารถจดจำโมเลกุลบางชนิดที่อยู่บนเซลล์มะเร็งและทำลายเซลล์เหล่านั้นได้ 

อย่างไรก็ตาม ระบบภูมิคุ้มกันไม่ได้ทำงานแบบ “เปิดเต็มที่ตลอดเวลา” เพราะร่างกายต้องมีระบบควบคุมไม่ให้ภูมิคุ้มกันทำลายเซลล์ปกติของตัวเอง

จึงเกิดแนวคิดสำคัญที่เรียกว่า Immune Checkpoints

มะเร็งสามารถหลบหลีกระบบภูมิคุ้มกันได้อย่างไร?

ร่างกายมีกลไกที่เรียกว่า Immune Checkpoints ซึ่งทำหน้าที่คล้าย “เบรก” ของระบบภูมิคุ้มกัน ช่วยควบคุมไม่ให้การตอบสนองของภูมิคุ้มกันรุนแรงเกินไปจนเกิดความเสียหายต่อเนื้อเยื่อปกติ 

แต่เซลล์มะเร็งบางชนิดสามารถใช้กลไกเหล่านี้เพื่อหลบเลี่ยงการตอบสนองของ T Cell ได้

ตัวอย่างที่สำคัญคือระบบ PD-1/PD-L1 เมื่อสัญญาณดังกล่าวเกิดขึ้น T Cell อาจถูกลดการทำงาน ทำให้เซลล์มะเร็งหลบเลี่ยงการถูกทำลายได้ง่ายขึ้น 

ความรู้เกี่ยวกับกลไกนี้นำไปสู่การพัฒนาการรักษามะเร็งรูปแบบหนึ่งที่เรียกว่า Immunotherapy หรือภูมิคุ้มกันบำบัด ซึ่งช่วยให้ระบบภูมิคุ้มกันสามารถตอบสนองต่อเซลล์มะเร็งได้ดีขึ้นในผู้ป่วยบางกลุ่มและมะเร็งบางชนิด

จุดสำคัญ : ภูมิคุ้มกันบำบัดเป็นการรักษาทางการแพทย์ ไม่ใช่สิ่งเดียวกับการรับประทานอาหารเสริมหรือการดูแลสุขภาพทั่วไป

แล้ว “ภูมิคุ้มกันที่สมดุล” สำคัญอย่างไร?

เมื่อพูดถึงภูมิคุ้มกัน เราไม่ควรมองเพียงว่า “ภูมิคุ้มกันต้องสูงที่สุด”

เพราะระบบภูมิคุ้มกันที่ดีต้องสามารถตอบสนองต่อสิ่งที่เป็นอันตรายได้อย่างเหมาะสม พร้อมกับมีระบบควบคุมไม่ให้การตอบสนองมากเกินไป

ดังนั้นคำว่า Immune Balance หรือ สมดุลของภูมิคุ้มกัน จึงเป็นแนวคิดที่น่าสนใจในการทำความเข้าใจสุขภาพของระบบภูมิคุ้มกัน

ในทางวิทยาศาสตร์ นักวิจัยกำลังศึกษาความสัมพันธ์ระหว่างภูมิคุ้มกันทั้งระบบภูมิคุ้มกันแต่กำเนิดและภูมิคุ้มกันแบบจำเพาะ รวมถึงสภาพแวดล้อมรอบก้อนมะเร็ง และปัจจัยอื่น ๆ ที่มีผลต่อการตอบสนองต่อมะเร็ง

ดูแลภูมิคุ้มกันอย่างไรในชีวิตประจำวัน?

การพูดถึงภูมิคุ้มกันไม่ควรแยกออกจากการดูแลสุขภาพโดยรวม

แนวทางพื้นฐานที่มีหลักฐานรองรับ ได้แก่

• รับประทานอาหารให้หลากหลายและเหมาะสม

• รับประทานผักและผลไม้ให้เพียงพอ

• ออกกำลังกายอย่างเหมาะสม

• รักษาน้ำหนักให้อยู่ในเกณฑ์ที่เหมาะสม

• หลีกเลี่ยงบุหรี่

• จำกัดการดื่มแอลกอฮอล์

• ให้ความสำคัญกับการตรวจคัดกรองมะเร็งตามคำแนะนำที่เหมาะสมกับอายุและความเสี่ยง

องค์การอนามัยโลกชี้ว่าปัจจัยด้านพฤติกรรมและสิ่งแวดล้อมหลายอย่างมีส่วนเกี่ยวข้องกับความเสี่ยงมะเร็ง และการป้องกัน รวมถึงการตรวจพบมะเร็งตั้งแต่ระยะเริ่มต้น มีความสำคัญต่อการลดภาระของโรค

สรุป

ภูมิคุ้มกันกับมะเร็งเป็นเรื่องที่มีความซับซ้อนและยังมีการศึกษาอย่างต่อเนื่อง

ระบบภูมิคุ้มกันมีบทบาทในการตรวจจับและตอบสนองต่อเซลล์ผิดปกติ ขณะที่เซลล์มะเร็งบางชนิดสามารถพัฒนากลไกเพื่อหลบเลี่ยงการตอบสนองของภูมิคุ้มกันได้

การค้นพบกลไกเหล่านี้ทำให้เกิดความก้าวหน้าทางวิทยาศาสตร์และนำไปสู่การพัฒนาภูมิคุ้มกันบำบัดสำหรับมะเร็งบางชนิด 

สิ่งสำคัญสำหรับคนทั่วไปจึงไม่ใช่การพยายาม “เพิ่มภูมิคุ้มกันให้สูงที่สุด” แต่คือการทำความเข้าใจระบบภูมิคุ้มกันอย่างถูกต้อง และดูแลสุขภาพโดยรวมอย่างสมดุล

🎙️ ฟังต่อใน BIMSABUY PODCAST EP.2  ภูมิคุ้มกันกับมะเร็ง

กับ ศ.ดร.พิเชษฐ์ วิริยะจิตรา / รศ.ดร.อำไพ ปั้นทอง

รับชม BIMSABUY PODCAST EP.2 บน YouTube⁠�

🎬 รับชม Podcast EP.2 ได้ที่ YouTube BIMSABUY Podcast • EP.2 ภูมิคุ้มกันกับมะเร็ง

🌿 BIMSABUY Global Health & Wellness

แหล่งความรู้ด้านสุขภาพ เพื่อการดูแลสุขภาพอย่างเข้าใจและสมดุล